Η αγροτική παραγωγή στην Ελλάδα βρίσκεται σε κρίση, με το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ και τον κίνδυνο απώλειας κρίσιμων ευρωπαϊκών κονδυλίων να επιβαρύνουν ασφυκτικά τους ανθρώπους του κλάδου, που δίνουν μάχη για την επιβίωσή τους. Ωστόσο, οι προκλήσεις δεν περιορίζονται στην εξυγίανση του «αμαρτωλού» οργανισμού, αλλά εκτείνονται στην ανάγκη συνολικής προσαρμογής σε ένα ταχύτατα μεταβαλλόμενο διεθνές περιβάλλον, όπου οι γεωπολιτικές εξελίξεις εντείνουν διαρκώς τις πιέσεις.
Δασμοί και γεωπολιτικές εξελίξεις πιέζουν τους αγρότες
Στην παρούσα συγκυρία, ο αγροτικός κόσμος βρίσκεται αντιμέτωπος – πέρα από διαχρονικές παθογένειες – με δύο βασικές προκλήσεις: την κλιματική κρίση και τις γεωπολιτικές εξελίξεις. Όσον αφορά το πρώτο σκέλος, καθίσταται σαφές ότι η αγροτική παραγωγή θα χρειαστεί να στραφεί σε καλλιέργειες πιο ανθεκτικές στις αυξημένες θερμοκρασίες, ενώ η εντεινόμενη έλλειψη νερού δημιουργεί ήδη σημαντικούς «πονοκεφάλους» σε αγρότες και κτηνοτρόφους.
Σε ό,τι αφορά το γεωπολιτικό πεδίο, η εικόνα είναι πιο σύνθετη. Η αναταραχή στις εφοδιαστικές αλυσίδες λόγω των πολεμικών συγκρούσεων, σε συνδυασμό με το αυξημένο ενεργειακό κόστος, προστίθενται στις ήδη υφιστάμενες ανησυχίες του αγροτικού κόσμου.
Παράλληλα, ο παράγοντας Τραμπ θέτει ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση ενώπιον νέων εμπορικών προκλήσεων. Η επιθετική δασμολογική πολιτική των ΗΠΑ ωθεί το ευρωπαϊκό μπλοκ στην αναζήτηση νέων εταίρων και νέων εμπορικών συμφωνιών. Η πλέον προβεβλημένη εξ αυτών είναι η Mercosur, η οποία αναμένεται να εφαρμοστεί προσωρινά, με την οριστική της τύχη να κρίνεται τους επόμενους μήνες από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο.
Σχοινάς: Η Mercosur δημιουργεί περισσότερες ευκαιρίες παρά κινδύνους
Υπενθυμίζεται ότι η Ελλάδα υπερψήφισε τη συμφωνία, παρά την ασαφή στάσηπου είχε υιοθετήσει η προηγούμενη ηγεσία του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων. Από την πλευρά του, στο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών, ο νέος υπουργός Μαργαρίτης Σχοινάς υποστήριξε ότι η συμφωνία δημιουργεί περισσότερες ευκαιρίες παρά κινδύνους. Η οπτική αυτή ευθυγραμμίζεται με εκείνη που εκφράζουν γνώστες του χώρου. Ωστόσο, οι ειδικοί υποστηρίζουν ότι οι ευκαιρίες αυτές δεν θα μεταφραστούν σε οφέλη εάν δεν αντιμετωπιστούν χρόνιες αδυναμίες του κλάδου. Αυτές είναι, μεταξύ άλλων, σύμφωνα με ανάλυση της diaNEOsis, ο μικρός και κατακερματισμένος κλήρος, η περιορισμένη ενσωμάτωση τεχνολογιών, η γήρανση του αγροτικού πληθυσμού, η ανεπαρκής τυποποίηση και το branding, η χαμηλή παραγωγικότητα –ιδίως σε σύγκριση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο– καθώς και η αδύναμη διασύνδεση των κρίκων της αλυσίδας αξίας.
Την ίδια στιγμή, η Mercosur δεν αποτελεί τη μόνη συμφωνία που αναμένεται να φέρει μεταβολές στον «χάρτη» του ευρωπαϊκού αγροτικού τομέα. Η επικεφαλής της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, έχει προχωρήσει σε δύο ακόμη συμφωνίες σε αρχικό στάδιο, οι οποίες αναμένεται να περάσουν από τις διαδικασίες επικύρωσης εντός της ΕΕ. Πρόκειται για τη λεγόμενη «μητέρα όλων των συμφωνιών» με την Ινδία, καθώς και για τη συμφωνία με την Αυστραλία. Και στις δύο περιπτώσεις προβλέπονται, μεταξύ άλλων, σταδιακές άρσεις δασμών, για τις εισαγωγές σε συγκεκριμένες κατηγορίες αγροτικών προϊόντων προς την Ευρωπαϊκή Ένωση. Συνεπώς, εφόσον εκείνες οι συνθήκες «κλειδώσουν» οριστικά, ο ελληνικός πρωτογενής τομέας θα κληθεί να προσαρμοστεί σε αυτήν την συνθήκη.
Οι ευκαιρίες και οι προκλήσεις των νέων συμφωνιών για την Ελλάδα
Σε αυτό το πλαίσιο, το «R» ζήτησε από τον Θωμά Μπαρτζάνα, Αντιπρύτανη και Καθηγητή Έρευνας, Οικονομικών και Ανάπτυξης στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, την εκτίμησή του για τις συνέπειες των τριών αυτών συμφωνιών στον ελληνικό αγροτικό τομέα. Αναφέρει συγκεκριμένα:
«Οι νέες εμπορικές συμφωνίες της ΕΕ με τη Mercosur, την Ινδία και την Αυστραλία διαμορφώνουν ένα σύνθετο περιβάλλον για τον ελληνικό αγροτικό τομέα, με σαφείς δυνατότητες αλλά και κινδύνους. Από τη μία πλευρά, διευρύνουν την πρόσβαση σε μεγάλες αγορές και μειώνουν τους δασμούς, γεγονός που μπορεί να ενισχύσει τις εξαγωγές προϊόντων όπως το ελαιόλαδο, η φέτα και το κρασί. Ιδιαίτερα στη συμφωνία με τη Mercosur προβλέπεται προστασία γεωγραφικών ενδείξεων, κάτι που ενισχύει τη θέση των ελληνικών προϊόντων και περιορίζει τις απομιμήσεις».
Προσθέτει ακόμη πως «Η Ινδία προσφέρει σημαντικές προοπτικές λόγω μεγέθους αγοράς, ενώ η Αυστραλία εντάσσεται στη γενικότερη προσπάθεια της ΕΕ για διεύρυνση των εμπορικών της συνεργασιών».
Στη συνέχεια στέκεται στις προκλήσεις που φέρνουν μαζί τους οι νέες συμφωνίες:
«Από την άλλη πλευρά, εντείνεται ο ανταγωνισμός από φθηνότερα αγροτικά προϊόντα τρίτων χωρών, κάτι που μπορεί να πιέσει τις τιμές και τα εισοδήματα των παραγωγών. Παραμένουν επίσης ανησυχίες για άνισους όρους ανταγωνισμού, λόγω διαφορετικών περιβαλλοντικών και ποιοτικών προτύπων, καθώς και για την επίδραση σε ευαίσθητους κλάδους όπως το μέλι και το ρύζι. Η αβεβαιότητα γύρω από την εφαρμογή των συμφωνιών ενισχύει τον προβληματισμό στον αγροτικό κόσμο».
Καταλήγει επισημαίνοντας τις προϋποθέσεις ώστε οι νέες ευκαιρίες να μετατραπούν σε ουσιαστική ενίσχυση της εξωστρέφειας:
«Σε αυτό το πλαίσιο, καθίσταται ιδιαίτερα σημαντική η ενίσχυση αποτελεσματικών μηχανισμών ιχνηλασιμότητας, όχι μόνο για τη διασφάλιση της αυθεντικότητας των ελληνικών προϊόντων, αλλά και για τον αυστηρό έλεγχο των εισαγόμενων, ώστε να εγγυώνται την ασφάλεια και την ποιότητά τους και να τηρούν τα ίδια πρότυπα με τα ευρωπαϊκά. Συνολικά, πρόκειται για μια ευκαιρία ενίσχυσης της εξωστρέφειας, η οποία όμως προϋποθέτει καλύτερη οργάνωση, αύξηση της ανταγωνιστικότητας, ισχυρούς μηχανισμούς ιχνηλάτησης και ουσιαστική προστασία των ελληνικών προϊόντων».
Πηγή: reporter.gr
