Όταν ο Κωνσταντίνος Καραμανλής ανακοίνωνε την ίδρυση νέου κόμματος, τη Νέα Δημοκρατία, η Ελλάδα βρισκόταν μόλις δύο μήνες μακριά από τη δικτατορία. Η κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας είχε σχηματιστεί στις 24 Ιουλίου. Τα πολιτικά κόμματα είχαν επαναλειτουργήσει, οι εκλογές είχαν προκηρυχθεί και η χώρα επιχειρούσε να περάσει από την έκτακτη κατάσταση της Μεταπολίτευσης στη δημοκρατική κανονικότητα. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον γεννήθηκε η Νέα Δημοκρατία. Και το πρώτο ενδιαφέρον στοιχείο βρίσκεται στην ίδια τη χρονολογία.
Η εξαγγελία του νέου κόμματος έγινε στις 28 Σεπτεμβρίου 1974 και η ιδρυτική διακήρυξη δόθηκε αμέσως στη δημοσιότητα. Στις 4 Οκτωβρίου κατατέθηκε στον Άρειο Πάγο η δήλωση σύστασης του κόμματος. Η 4η Οκτωβρίου έμελλε να καθιερωθεί ως η επίσημη ημερομηνία ίδρυσής της Νέας Δημοκρατίας. Η ίδρυση της πανδημοκρατικής παράταξης, «από τη Δεξιά μέχρι την Κεντροαριστερά», όπως αναφέρεται στην ιδρυτική διακήρυξη.
Ιστορικοί είναι οι σταθμοί της Νέας Δημοκρατίας στα 52 χρόνια από της ιδρύσεώς της. Στις πρώτες εκλογές , που διεξήχθησαν μετά τη δικτατορία, στις 17 Νοεμβρίου 1974 και στις οποίες η Νέα Δημοκρατία του Κωνσταντίνου Καραμανλή για πρώτη φορά έλαβε μέρος κέρδισε με το εκκωφαντικό 54,37%.
Στις 8 Δεκεμβρίου 1974 διεξήχθη το δημοψήφισμα για το πολιτειακό ζήτημα. Τόσο ο Καραμανλής, όσο και τα στελέχη της κυβέρνησης της Νέας Δημοκρατίας τήρησαν στάση ουδετερότητας απέναντι στο μεγάλο δίλημμα. Τελικά, η «αβασίλευτη» επικράτησε με 69,2%, ενώ λίγους μήνες αργότερα η Κοινοβουλευτική Ομάδα της Νέας Δημοκρατίας υπερψήφισε το νέο σύνταγμα, σφραγίζοντας τη νέα εποχή.
Στις 20 Νοεμβρίου 1977 διεξήχθησαν νέες εκλογές , στις οποίες η Νέα Δημοκρατία επιτυγχάνει τη δεύτερη συνεχόμενη εκλογική νίκη της. Αυτή τη φορά όμως με αισθητά μειωμένο ποσοστό, αγγίζοντας το 42%. Είχε αρχίσει τότε η ραγδαία άνοδος του ΠΑΣΟΚ προς την εξουσία.
Το πρώτο συνέδριο
Το πρώτο συνέδριο της ιστορίας της η Νέα Δημοκρατία οργανώνει στις 5-7 Απριλίου 1979, όπου και υιοθετείται ο όρος «ριζοσπαστικός φιλελευθερισμός» ως κεντρική ιδεολογία του κόμματος, στον πυρήνα της οποίας βρέθηκαν τρεις έννοιες: ελευθερία της αγοράς, ρυθμιστική παρέμβαση του κράτους, κοινωνική δικαιοσύνη. Τότε καταγράφηκε και η πρώτη εσωκομματική κίνηση, γνωστή ως «κίνημα της Βόλβης» με αίτημα να μετατραπεί η Νέα Δημοκρατία από «κόμμα αρχηγικό» σε «κόμμα αρχών».
.«Ευρώπη χωρίς την Ελλάδα δεν θα ήταν Ευρώπη». Αυτή η φράση του προέδρου της Γαλλικής Δημοκρατίας Βαλερί Ζισκάρ ντ’ Εστέν ήταν ίσως η χαρακτηριστικότερη της τελετής στο Ζάππειο, όπου επικυρώθηκε η είσοδος της χώρας στην ΕΟΚ στις 28 Μαΐου 1979. Ο Καραμανλής, εμπνευστής και πρωτεργάτης του ευρωπαϊκού οράματος ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 1960, μίλησε για μια διαδικασία, αυτήν της ενοποίησης, που συντελείται «με την ακατανίκητη δύναμη φυσικού φαινομένου».
Πρόεδρος της Δημοκρατίας
Τον Μάιο του 1980 ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, έχοντας συμβάλει στην εδραίωση του πολιτεύματος, αποφασίζει να μεταπηδήσει στο αξίωμα του Προέδρου της Δημοκρατίας.
Μετά την εκλογή του, (8 Μαΐου 1980) , δρομολογείται η διαδικασία διαδοχής. Λίγες ημέρες μετά, ο Γεώργιος Ράλλης αναδεικνύεται από την Κοινοβουλευτική Ομάδα του κόμματος αρχηγός της Νέας Δημοκρατίας με μικρή πλειοψηφία (88-84) έναντι του Ευάγγελου Αβέρωφ.
Ευάγγελος Αβέρωφ – Κωνσταντίνος Μητσοτάκης
Τον Οκτώβριο του 1981 το ΠΑΣΟΚ κερδίζει τις εκλογές και ο Γεώργιος Ράλλης παραιτείται από την ηγεσία της Νέας Δημοκρατίας. Ο Ευάγγελος Αβέρωφ 9 Δεκεμβρίου 1981 επικρατεί των Κωστή Στεφανόπουλου και Γιάννη Μπούτου, εκφράζοντας μια σκληρή, κυρίως αντι-παπανδρεϊκή ατζέντα. Όμως, ούτε αυτός θα εκλεγεί πρωθυπουργός. Παραιτήθηκε μετά την ήττα του κόμματος στις ευρωεκλογές του Ιουνίου 1984.
Το Φθινόπωρο του 1984 (1 Σεπτεμβρίου) ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης εκλέγεται πρόεδρος της Νέας Δημοκρατίας , αναλαμβάνοντας την ηγεσία της παράταξης και σηματοδοτώντας αφενός μια στροφή προς το Κέντρο, αφετέρου την όρθωση ενός αντίπαλου δέους στον Ανδρέα Παπανδρέου.
Τζαννής Τζαννετάκης
Το καλοκαίρι του 1989 στην Ελλάδα κυριαρχούσε μία λέξη: «Κάθαρση». Καθώς η Νέα Δημοκρατία δεν μπόρεσε, ελέω εκλογικού συστήματος, να εκλέξει αυτοδύναμη κυβέρνηση, συμπράττει με την Αριστερά, υπό το σχήμα τότε του ΣΥΝ με επικεφαλής τον Χαρίλαο Φλωράκη.
Βασικός στόχος, η παραπομπή σε δίκη των φερόμενων ως εμπλεκόμενων στο σκάνδαλο Κοσκωτά. Μεταξύ αυτών, ο Ανδρέας Παπανδρέου. Η συγκυβέρνηση αποτέλεσε τομή στην πολιτική ιστορία της χώρας, ακριβώς 40 χρόνια μετά τη λήξη του Εμφυλίου Πολέμου.
Αυτοδύναμη
Στις 8 Απριλίου 1990 στην τρίτη κατά σειρά εκλογική αναμέτρηση μέσα σε λίγους μήνες ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης εκλέγεται πρωθυπουργός με 47%, μόλις 150 έδρες. Με τη στήριξη του βουλευτή της ΔΗΑΝΑ Θεόδωρου Κατσίκη σχηματίζει κυβέρνηση. Η θητεία της κυβέρνησης ήταν εξαρχής ταραγμένη και η ισχνή πλειοψηφία κλονίστηκε τόσο από τις παρεμβάσεις στην οικονομία, όσο κυρίως από το Μακεδονικό Ζήτημα. Τελικώς η κυβέρνηση Μητσοτάκη ανετράπη από τον Αντώνη Σαμαρά και βουλευτές που τον ακολούθησαν στην ίδρυση από μέρους του νέου κόμματος, της Πολιτικής Άνοιξης.
Στις εκλογές που ακολούθησαν (10 Οκτωβρίου 1993) η Νέα Δημοκρατία, χάνοντας ένα ποσοστό περίπου 5%, ηττήθηκε από τον Ανδρέα Παπανδρέου, με διαφορά άνω των 7 μονάδων (46,88% – 39,30%). Το αποτέλεσμα σηματοδοτεί νέα περίοδο εσωστρέφειας στη Νέα Δημοκρατία. Ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης παραιτήθηκε μετά την ήττα του από την ηγεσία της Νέας Δημοκρατίας και στις εσωτερικές εκλογές νέος αρχηγός αναδείχθηκε ο Μιλτιάδης Έβερτ.
Μιλτιάδης ‘Εβερτ και Κώστας Καραμανλής
Η Νέα Δημοκρατία ηττάται στις εκλογές, με επικεφαλής τον Μιλτιάδη Έβερτ, ο οποίος αντιμετώπισε στην κάλπη στις 22 Σεπτεμβρίου 1996 τον Κώστα Σημίτη. Παρότι οι δημοσκοπήσεις έδειχναν ντέρμπι, η Νέα Δημοκρατία ηττήθηκε με περισσότερες από 3 μονάδες διαφορά.
Η ήττα του Έβερτ οδήγησε σε νέα εσωστρέφεια. Μεσαία στελέχη, τόσο ηλικιακά όσο και στην επετηρίδα της Κοινοβουλευτικής Ομάδας, προβάλλουν τη «λύση Καραμανλή». Ο Κώστας Καραμανλής, που ήταν μεν βουλευτής από το 1989, εξελέγη θριαμβευτικά από τα μέλη του κόμματος, επικρατώντας στον δεύτερο γύρο του Γιώργου Σουφλιά.
Στις εκλογές που ακολούθησαν (9 Απριλίου 2000) ηττήθηκε «στα σημεία» με 70.000 ψήφους. Στα exitpolls η Νέα Δημοκρατία εμφανιζόταν νικήτρια και γι’ αυτό ο ενθουσιασμός μετά το κλείσιμο της κάλπης ήταν μεγάλος. Όμως ο ενθουσιασμός λίγες ώρες αργότερα, μετατράπηκε γρήγορα σε απογοήτευση. Το κόμμα όμως σε πλήρη συμπαράταξη πίσω από τον Καραμανλή έβαλε στόχο την ανατροπή του ΠΑΣΟΚ στην επόμενη αναμέτρηση. Η Νέα Δημοκρατία επικράτησε πανηγυρικά συγκεντρώνοντας ποσοστό 45,36%, έναντι 40,55% του ΠΑΣΟΚ, με επικεφαλής τότε τον Γιώργο Παπανδρέου.
Ο Κώστας Καραμανλής ανανέωσε τη λαϊκή εντολή το Φθινόπωρο του 2007. Προκήρυξε πρόωρες εκλογές για τις 16 Σεπτεμβρίου, επιδιώκοντας μια «δεύτερη ευκαιρία» και νωπή λαϊκή εντολή έξι μήνες πριν από τη λήξη της κανονικής τετραετίας του. Η Νέα Δημοκρατία κέρδισε τις εκλογές με 41,87%. Δύο χρόνια αργότερα η ηγεσία της Νέας Δημοκρατίας κατέφυγε σε πρόωρες εκλογές με μια ατζέντα παγώματος των παροχών. Η ήττα φάνταζε αναπόφευκτη – ήταν όμως και βαριά, καθώς το κόμμα συγκέντρωσε μόλις 33,47%. Αναπόφευκτη και η παραίτηση του Καραμανλή.
Αντώνης Σαμαράς
Ο Αντώνης Σαμαράς έχοντας επιστρέψει στη Νέα Δημοκρατία και στην κεντρική πολιτική σκηνή ως υπουργός Πολιτισμού του Καραμανλή, διεκδικεί από την Ντόρα Μπακογιάννη την ηγεσία του κόμματος. Κατόπιν εσωτερικών ζυμώσεων, η Νέα Δημοκρατία αποφασίζει κι αυτή να στραφεί στη βάση για την εκλογή αρχηγού. Τα έως τότε προγνωστικά ανατρέπονται και ο Σαμαράς επικρατεί της Μπακογιάννη από τον πρώτο γύρο. Συνυποψήφιός τους και ο Παναγιώτης Ψωμιάδης, ο οποίος συγκέντρωσε το αξιοσημείωτο 10% των ψήφων.
Στην πρώτη περίοδο της κρίσης και ενώ ο Γιώργος Παπανδρέου , που είχε κερδίσει τις εκλογές, παραιτείται, η προσωρινή κυβέρνηση Παπαδήμου οδηγεί τη χώρα σε εκλογές. Η Νέα Δημοκρατία πρώτευσε μεν, σημείωσε όμως το ιστορικό χαμηλό 18,85%, ενώ ο ΣΥΡΙΖΑ αναρριχήθηκε στη δεύτερη θέση με ποσοστό 16,79%. Στις επαναληπτικές εκλογές της 11ης Ιουνίου, η Νέα Δημοκρατία επικράτησε με 29,66%. Ο Αντώνης Σαμαράς τέθηκε τότε επικεφαλής της τρικομματικής κυβέρνησης με τη συνεργασία του ΠΑΣΟΚ και της ΔΗΜΑΡ.
Βαγγέλης Μεϊμαράκης
Έπειτα από περίπου δυόμισι έτη προκηρύχθηκαν και πάλι εκλογές, αφού διαλύθηκε η Βουλή επειδή η πρόταση του Αντώνη Σαμαρά να εκλεγεί πρόεδρος της Δημοκρατίας ο Σταύρος Δήμας δεν βρήκε ανταπόκριση από τον «αντιμνημονιακό» ΣΥΡΙΖΑ του Αλέξη Τσίπρα. Στις εκλογές της 25ης Ιανουαρίου 2015 ο ΣΥΡΙΖΑ επικράτησε της ΝΔ του Αντώνη Σαμαρά, ο οποίος στις 20 Σεπτεμβρίου 2015 παραιτήθηκε από την ηγεσία του κόμματος μετά το δημοψήφισμα της 5ης Ιουλίου, όταν το «Όχι» έλαβε λίγο πάνω από 61%. Παρά τις περί του αντιθέτου διαβεβαιώσεις, ο Αλέξης Τσίπρας οδήγησε στις 20 Σεπτεμβρίου 2015 τη χώρα σε εκλογές. Προκειμένου να μην εμπλακεί σε εσωκομματική διαδικασία εν μέσω της παρατεταμένης πολιτικής κρίσης, η Νέα Δημοκρατία κατέρχεται στις εκλογές με τον μεταβατικό πρόεδρό της, Βαγγέλη Μεϊμαράκη. Ηττάται με περίπου 7,5 μονάδες διαφορά από τον ΣΥΡΙΖΑ.
Στις 10 Ιανουαρίου 2016 διενεργούνται εσωτερικές εκλογές για την ανάδειξη νέου αρχηγού στη ΝΔ. Στην κούρσα διαδοχής συμμετείχαν οι Βαγγέλης Μεϊμαράκης, Κυριάκος Μητσοτάκης, Άδωνις Γεωργιάδης και Απόστολος Τζιτζικώστας. Κόντρα στα προγνωστικά στον δεύτερο γύρο νέος πρόεδρος εκλέγεται ο Κυριάκος Μητσοτάκης.
Στις 7 Ιουλίου 2019 αγγίζοντας το 40%, η Νέα Δημοκρατία του Κυριάκου Μητσοτάκη επανέρχεται στην εξουσία, διαθέτοντας μάλιστα σχετικά άνετη κοινοβουλευτική πλειοψηφία 158 εδρών. Η επικράτηση του Κυριάκου Μητσοτάκη σήμανε την επιστροφή του κόμματος σε εκλογικά μεγέθη που επέτρεψαν τον σχηματισμό αυτοδύναμης κυβέρνησης.
Η Νέα Δημοκρατία θριάμβευσε και στις εκλογές της 25ης Ιουνίου 2023 με 40,56% και σχεδόν 23 μονάδες διαφορά από τον ΣΥΡΙΖΑ. Με βάση το αποτέλεσμα, οι πολίτες έκριναν ως επιτυχημένη τη διαχείριση των αλλεπάλληλων κρίσεων από την πρώτη κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη.
Υπέρ της εθνικής ενότητας
Πενήντα δύο χρόνια μετά τη γέννησή της, η Νέα Δημοκρατία δεν αποτελεί απλώς το μακροβιότερο κόμμα της ελληνικής Κεντροδεξιάς. Αποτελεί ένα από τα βασικά πολιτικά δημιουργήματα της Μεταπολίτευσης. Ένα κόμμα που συνδέθηκε με μερικές από τις κρισιμότερες αποφάσεις της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας και, ταυτόχρονα, γνώρισε μεταμορφώσεις που αντανακλούν τις αλλαγές της ίδιας της ελληνικής κοινωνίας.
Η Νέα Δημοκρατία γεννήθηκε βεβαίως μέσα από την ιστορική συνέχεια της αποκαλούμενης συντηρητικής παράταξης. Ο βασικός της κορμός προερχόταν από την ΕΡΕ και τον ευρύτερο προδικτατορικό χώρο. Όμως ο Καραμανλής επιχείρησε κάτι περισσότερο: να διευρύνει αποφασιστικά τα όρια της παράταξης προς το Κέντρο και να εντάξει σε αυτήν νέες πολιτικές δυνάμεις. (Το 1978 προσχώρησαν στη Νέα Δημοκρατία οι προερχόμενοι από το Κέντρο Κ.Μητσοτάκης, Αθ. Κανελλόπουλος και Π. Βαρδινογιάννης). Στη διακήρυξη ο Κ. Καραμανλής έδινε μεγάλη έμφαση στην εξής επισήμανση: «Η παράταξη της Νέας Δημοκρατίας υπόσχεται ότι θα υπηρετεί πάντα και μόνο τα αληθινά συμφέροντα του Έθνους, που βρίσκονται πέρα και επάνω από τις παραπλανητικές ετικέτες της Δεξιάς, του Κέντρου και της Αριστεράς…Η «Νέα Δημοκρατία» είναι η πολιτική παράταξη που αγνοεί τις διενέξεις και τους διχασμούς του παρελθόντος –που τόσα δεινά επεσώρρευσαν στον τόπο μας– και προσανατολίζεται στα ευρύτερα δυνατά σχήματα εθνικής ενότητος»
